Oroonoko: or The Royal Slave. A true history. Aphra Behn. 1688. 

‘Oroonoko’is de oudste roman die in Suriname gesitueerd is. Oroonoko behoort tot de wereldliteratuur en neemt in de gehele koloniale literatuur een sleutelpositie in. Het werd in 1696 door Thomas Southerne voor toneel bewerkt,  er verschenen Duitse en Franse vertalingen en was veelvuldig object van studie door literatuurwetenschappers.

Oroonoko is het verhaal van een Afrikaanse prins die verliefd wordt op Imoinda, de dochter van de generaal. De koning is ook verliefd op Imoinda. Hij neemt haar op in zijn harem. Toch zien Imoinda en Oroonoko kans samen de nacht door te brengen. Zij worden ontdekt en Imoinda wordt als slavin verkocht. Oroonoko wordt door de blanke handelaren aan wie hij zelf slaven heeft verkocht, gevangen genomen en als slaaf naar Suriname gebracht. Op een naburige plantage ontdekt hij Imoinda. Van de plantage-eigenaren krijgen ze toestemming om te trouwen. Imoinda raakt zwanger. Oroonoko kan de gedachte niet verdragen dat zijn kind in gevangenschap wordt geboren. Hij spoort de andere slaven aan te rebelleren maar de opstand mislukt. Hij is van plan de gouverneur te vermoorden maar is bang dat als hij opgepakt wordt, zijn vrouw verkracht en gemarteld zal worden. Daarom overtuigt hij haar dat het beter is als hij haar doodt zodat dat alles haar bespaard blijft. Hij kan van verdriet geen afscheid nemen van haar dode lichaam. Voordat hij zelfmoord kan plegen wordt Oroonoko gearresteerd. Er volgt een afschuwelijke marteling en hij wordt, als voorbeeld voor de andere slaven, terechtgesteld.

 

18e eeuwse Franse editie van Oroonoko (1797)

Aphra Behn (1640-1689)  was de eerste professionele vrouwelijke schrijfster in Engeland. Waarschijnlijk heeft zij in 1663 en 1664 de dan nog Engelse kolonie Suriname bezocht. Prins Oroonoko wordt als ‘nobele wilde’ geportretteerd. De sympathie waarmee Behn schrijft over de wreed behandelde slaven is, voor die tijd, opmerkelijk. Sommigen zien het boek daarom als de eerste emancipatieroman. Vreemd genoeg verschijnt de eerste Nederlandse vertaling in boekvorm pas in 1983 (Albert Helman): Oroenoko of de Koninklijke Slaaf. Dat is toch alweer  meer dan 25 jaar geleden. Een nieuwe Nederlandse editie lijkt mij geen overbodige luxe.

 

Carl Haarnack

surinamica@gmail.com