Wij slaven van Suriname. Anton de kom. Amsterdam: Uitgevers-mij. Contact, 1934.  Serie Mensch en maatschappij.

Dit is voor mij één van de belangrijkste boeken uit de Surinaamse bibliotheek.  Allereerst is het het eerste anti-koloniale boek dat door een Surinamer geschreven is. Het een aanklacht tegen het koloniale bestuur en tegen de erbarmelijke omstandigheden waaronder de onderdrukte bevolking moet leven. Maar daarnaast is het ook een boek dat in eerste instantie in gecensureerde vorm verscheen. In het voorwoord staat: “In verband met de opmerkzaamheid, van zekere zijde voor dit boek betoond, achtten de uitgevers het noodzakelijk, ten einde de ongestoorde verspreiding van het werk te verzekeren, om, na overleg met den Schrijver, enkele wijzigingen in de tekst aan te brengen, waardoor echter de waarde van het boek niet werd aangetast.” Een boek waarvan in het ‘moederland’ de publicatie wordt bemoeilijkt is natuurlijk bij voorbaat interessant. In Suriname was het boek zelfs lange tijd verboden. Deze eerste druk is moeilijk te vinden. Nog zeldzamer is een eerste druk met foto-omslag. Onlangs werd in Amsterdam zo’n exemplaar voor meer dan €400,– geveild.

Anton de Kom (1898-1945) groeit op in een volkswijk van Paramaribo. Zijn vader, Adolf Damon de Kom, was gouddelver en zijn moeder was Judith Dulder. In 1920 vertrekt hij naar Nederland. Daar werkt hij als assistent-boekhouder en later als vertegenwoordiger in koffie en tabak. Hij trouwt in 1926 met Petronella Borsboom. Eind 1932 vertrekt hij met gezin weer naar Suriname. Hij opent er een adviesbureau waar hij probeert de arbeiders met raad en daad bij te staan. Voortdurend ontstaat er een grote toeloop  Als De Kom op 1 februari 1933 probeert de gouverneur te spreken te krijgen wordt hij gearresteerd. De demonstraties die dan volgen leiden tot het uitroepen van de noodtoestand. De menigte wordt door de politie uiteen gejaagd. Er vallen 2 doden en 22 gewonden. De Kom wordt op 10 mei 1933 op de boot naar Nederland gezet. Daar publiceert hij Wij slaven van Suriname. In de Tweede Wereldoorlog belandt hij in het verzet. In 1944 wordt hij opgepakt en op transport gezet naar het concentratiekamp Neuengamme. Hij overlijdt op 24 april 1945.  In 1983 wordt de Universiteit van Suriname omgedoopt in Anton de Kom Universiteit.
Carl Haarnack

surinamica@gmail.com