De Bibliotheek van Henk Dijs, een groot Surinamist.   

In deze rubriek schrijven we doorgaans over oude boeken die met Suriname te maken hebben. Deze keer wil ik graag stilstaan bij een belangrijke Suriname-bibliotheek en één van de meest gepassioneerde Surinamica-verzamelaars: Henk George Dijs (Paramaribo, 13 april 1961 – Amsterdam, 11 december 2018). Henk werkte als informaticus maar zijn echte passie was zijn enorme bibliotheek. Gedurende een periode van meer dan dertig jaar werkte hij aan het bijeenbrengen van een omvangrijke Surinamica-verzameling die bestond uit boeken, prenten, manuscripten, brieven, foto’s en efemera. Zijn huis was een waar pakhuis vol met boeken. Alles zorgvuldig geconserveerd en gedocumenteerd, met bijna militaire precisie.

Henk Dijs ssg

Henk in zijn element, als boekverkoper op de Konmakandra van de St. voor Surinaamse Genealogie (2015)

Al in de jaren ’90 kwamen we elkaar vaak tegen in het centrum van Amsterdam. We zochten beide naar nieuwe aanwinsten voor onze boekcollecties en legden min of meer een vast parcours af: het Antiquariaat van Wout Vuyk op de Singel, even verderop Antiquariaat Brinkman, de boekwinkels in de Spuistraat, de antiquariaten in de Rosmarijnsteeg zoals de Friedesche Molen, om de hoek op de Nieuwezijds de chique winkel van Simon Emmering (niet echt om te kopen, want dat konden we ons niet veroorloven, maar wel om ons te verlekkeren aan al het moois), bij de tweedehands boekhandel De Slegte in de Kalverstraat konden we vaak goede zaken doen, dan (op vrijdag) naar de boekenmarkt op het Spui. Iedere boekhandelaar daar kende Henk. De speurtocht ging verder in de Oudemanhuispoort waar je nog wel eens iets voor weinig kon vinden. De winkel van Putman op Rusland puilde altijd zo uit dat zoeken onbegonnen werk leek maar soms had je geluk en kwam er vanonder een stapel knipsels een 19e eeuws Surinaams drukwerkje tevoorschijn. Een vaste stop was altijd het boekenpaleis van De Kloof op de Kloveniersburgwal, om de hoek was daar Antiquariaat Kok. Vervolgens kon je via de boekwinkels in de Staalstraat doorsteken naar het Waterlooplein. Henk liep deze route vaak talloze malen af.

 

Brinkman

Antiquariaat Brinkman, Singel Amsterdam (foto: Mirjam Schiethart) http://www.photobiblio.nl 

Boekhandelaren hadden het internet toen nog niet ontdekt. Als je wat wilde vinden had je geen keus en moest je wel alle antiquariaten aflopen en de grote boekenmarkten bezoeken. Henk kon met een fonkeling in zijn ogen en een grote glimlach op zijn gezicht je zijn mooie aanwinsten laten zien. Zonder overdrijving kan ik zeggen dat de nieuw verworven trofeeën hem écht gelukkig maakten. Hij wist te vertellen wat er op het gebied van Surinamica bij de boekhandelaren in Amsterdam te vinden was maar ook wat er in  Haarlem, Utrecht, Leiden en Den Haag te krijgen was, ontsnapte niet aan zijn aandacht.

Henk was een actief lid van de Evangelische Broedergemeente in de Amsterdamse Bijlmermeer (‘Wi Eegi Kerki’). Hij was daar ook bijzonder trots op. In de collectie Dijs vond je dan ook bijzondere pareltjes die met de geschiedenis van de Herrnhutters samenhangen zoals een EBG bijbel ‘Dem Tori vo Ouroe Testament so leki wi finni den na ini da Santa Bijbel-boekoe’ (Suriname, 1886). Ook religieuze boeken uit andere geloofsrichtingen werden liefdevol gekoesterd zoals bijvoorbeeld ‘Passie foe Hemel, wan begi boekoe foe den Roomsoe Katholiki Soema’ (Gulpen, 1901). Belangrijke literaire en historische werken uit de Surinaamse bibliotheek ontbraken niet in zijn verzameling. Ik noem bijvoorbeeld Surinaamsche Mengelpoezij van Paul F. Roos (Amsterdam, 1804), Schaduwbeelden uit Suriname door Anna (Amsterdam, 1858), Wolbers’ Geschiedenis van Suriname (Amsterdam, 1861) of Elise, Uit Verre Landen en van Nabij, verhalen voor de jeugd (met daarin het verhaal De Jonge Boschneger. Amsterdam, 1858).

Sranan Bijbel

De collectie Dijs was vooral belangrijk vanwege de kleine kwetsbare papieren werkjes, waarvan de economische waarde misschien niet eens in geld viel uit te drukken, de zeldzaamheid echter des te meer. Bijna alle kasten in zijn huis stond vol met blauwe dozen van zuurvrij karton. Hier in zaten, in zuurvrije omslagen gewikkeld, manuscripten, prenten en drukwerk. Zo bezat hij een gedrukt verslag van een vergadering van de Bond van Surinamers in Nederland (voorloper van de Vereniging Ons Suriname) gehouden in het hotel Americain in Amsterdam in 1923. Maar ook een in de drukkerij van Ebenhäzer gedrukt dubbel vel met de EBG-tekst van Leune Tranga van ene Paul Pastnar. Je kunt geen Surinaams tijdschrift of krant verzinnen, hoe klein de oplage misschien ook was,  Henk bezat ze bijna allemaal: de Godsdienstvriend, Soela, Moetete, Teroenga en nog vele anderen. Kranten uit de tijd van voor de afschaffing van de slavernij behoren tot de topstukken. Van Surinaamse dichters en dichteressen zijn er meer dan tweehonderd bundels te vinden. Een aantal met opdracht en gesigneerd door de auteur (bijv. Edgar Cairo).  Van groot historisch belang is de verzameling 18e eeuwse drukwerken en handschriften; zoals die over plantage Laarwijk en die over plantage St. Eustatius. Daaronder ook een kloek drukwerk uit 1778 over plantage Tout-Lui-Faut en ene Edzart van Burmania van Bakkeveen. Er zijn ook vele bijzondere extracten te vinden uit de Staten Generaal, zoals het verzoek van ‘den vrije Neger Blondin, livrei bediende van Willem van Oldenbarnevelt gen. Tullingh, om met zijn wijf Sabina en hun zoon Cicero niet als slaven geconsidereert te zijn’ (1777). Er waren dozen vol met prenten variërend van Stedman tot Benoit, uit het 19e Leeskabinet en uit Franse tijdschriften. Topstukken uit zijn prentenverzameling zijn de litho’s gemaakt door Theodore Bray (1818-1887), eigenaar van de cacaoplantage Spieringshoek, van het Surinaamse plantageleven.

Deductie Tout lui Faut

Ik ken weinig mensen die zó gedreven waren in het verzamelen van Surinamica als Henk. Hij kende het historisch belang van zijn boeken en prenten als geen ander. Ook door zijn inzet voor de Stichting Surinaamse Genealogie (in het bijzonder het blad Wi Rutu) en Instituut ter Bevordering van de Surinamistiek (IBS) en het tijdschrift Oso, en alle artikelen die hij geschreven heeft,  is hij van grote waarde geweest voor de Surinaamse geschiedkunde. Met zijn kennis en passie voor het verzamelen inspireerde en stimuleerde hij velen. Henk Dijs overleed op 11 december jl. op slechts 57 jarige leeftijd. Een groot Surinamist is niet meer, maar hij leeft voort in zijn boeken.

Carl Haarnack

Tru tru brudu